Paketteki bir çok önemli madde siyasi gerginliklerin gölgesinde kaldı. Referandumla birlikte yıllardır herkesin kabusu olan ‘fişleme’ tarihe karışacak, kadınlara pozitif ayırımcılık yapılacak

12 Eylül de halkın oyuna sunulacak olan anayasa paketinde sivilleşme ve bireyselhak ve özgürlüklerin geliştirilmesine yönelik çok sayıda madde bulunuyor. Referandum sürecinde politik tartışmaların gölgesinde kalan bu maddeler gündelik yaşamda cok önemli haklar sağlıyor.  Paketle birlikte kadınlara, çocuklara ve şehitlere, hayatın her alanında ‘pozitif ayırımcılık’ olanağı sağlanıyor. Paketle birlikte artık toplumsal bir fobi haline gelen ve karanlık odakların yıllarca kullanmaktan hiç çekinmediği ‘fişlemeler’ de son bulacak.  12 Eylül akşamı sandıklardan ‘evet’ oyu fazla çıkarsa artık kişisel veriler veri sahibinin izni olmadan asla açıklanamayacak. Kişe isterse bu verilerin kullanılıp kullanılmadığını da kontrol edebilecek. Yapılması öngürülen değişiklikle birlikte kişisel her türlü verinin saklanması analasal güvence altına alınıyor. Türkiye’de yaşanan büyük sıkıntılardan biri de yurt dışına çıkış yasakları konusu. 12 Eylül sabahı oylanacak anayasa değişikli paketi bu soruna çözüm getiriyor. Paketin onaylanmasıyla birlikte yurdışı yasakları sadece soruşturma ve kovuşturma aşamasında hakim tarafından verilebilecek. Çocuk haklarını da düzenleyen pakette sivil hayatı etkileyecek maddeler şunlar; 

10. Madde

KADINLARA, ÇOCUKLARA ÖZÜRLÜLERE DESTEK 

• Anayasa’nın 10. maddesinde yer alan pozitif ayrımcılığı içeriyor. Maddede yeralan ‘Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür’ ibaresine “Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.” cümlesi ile “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz” fıkrası ekleniyor.

20. Madde

KİŞİSEL VERİLERE ANAYASAL GÜVENCE GELECEK 

• Madde, kişisel verilerin korunmasını içeriyor. Anayasanın 20. maddesinde yapılan değişiklikle herkes, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olacak. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsıyor. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenecek.

23. Madde

SEYAHAT ÖZGÜRLÜĞÜ ENGELLENEMEYECEK

• Öngörülen değişiklik, vatandaşların yurtdışı seyahatlerini içeriyor. Buna göre, Anayasanın 23. maddesinin 3. fıkrası şöyle değiştirildi. Buna göre, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilecek.

41. Madde

ÇOCUKLARIN DA HAKLARI DEVLET GÜVENCESİNDE 

• Anayasanın 41. maddesinde Ailenin korunması ve çocuk haklarını ele alıyor. Maddeye, “Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır” hükmü ekleniyor.

74. Madde

DEVLETLE VATANDAŞI OMBUDSMAN UZLAŞTIRACAK

• Yapılan düzenlemeyle Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsman) oluşturuluyor. Kurum, TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve 4 yıl için seçilecek.

84. Madde

MİLLETVEKİLLİĞİ DÜŞÜRÜLEMEYECEK

• Anayasa’nın “Milletvekilliğinin Düşmesi” başlıklı 84. maddesinin son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor. Buna göre, milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması kaldırılıyor.

94. Madde

TBMM DİVAN SEÇİMİ YENİDEN DÜZENLENECEK

• Anayasanın 94. maddesinin 3. fıkrasında değişiklik yapılmasını öngörüyor. Buna göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı seçimlerinin her yasama döneminde iki kez yapılması ve ilk seçilenlerin görev süresinin iki yıl olması, ikinci devre için seçilenlerin görev süresinin ise o yasama döneminin sonuna kadar devam etmesi öngörülüyor.

Anadolu Ateşi Genel Sanat Yönetmeni Mustafa Erdoğan

İnsan hakları mağdurlarının ‘hayır’ alternatifini konuşuyor olmalarını anlayamıyorum 

Anadolu Ateşi Genel Sanat Yönetmeni Mustafa Erdoğan, 12 Eylül Anayasasının, 30 yıldır ülkeyi baskı altında yönettiğini belirterek, ‘’Ben bu değişikliğe ‘Evet’ diyorum’’ dedi. Erdoğan, şunları kaydetti: ‘’12 Eylül’ün faşist anayasasının değiştiriliyor olması, çok pozitif bir durum, iyi bir başlangıç. Bana göre değişiklik yeterli değil, bazı eksikleri var. Ama söz konusu olan şey, bu ülkeyi 30 yıldır baskı altında tutan, yetersiz hukuksal bir metnin daha da iyileştiriliyor olması. Burada içerikten çok biçim tartışılıyor. Anayasayı değiştirmek isteyen kim ise, ona yönelik eleştiriler yapılıyor. İçerik hiç tartışılmıyor. AK Parti değiştirdiği için diğer partiler karşı çıkıyor ama neye karşı çıktıklarını da anlamıyoruz. Biz bugün siyasi bir partiye oy vermeyeceğiz, bir metne oy vereceğiz. Ben bu değişikliğe ‘evet’ diyorum.”

 HER DEMOKRAT EVET DEMELİ

“Hem hükümete, hem diğer siyasi partilere, AB uyum yasalarına ve insan haklarına aykırı olan diğer hukuksal metinlerin değiştirilmesi için cesaret verilmesi gerektiğine inanıyorum. Her sanatçının, her demokratın yapması gereken budur.  Bence boykot da bir çözüm değil. Geçmişte bir siyasal parti hiçbir zaman gerçek anlamda iktidar olamadı. Başka iktidarlar ve erkler vardı. Biz şimdi oy verdiğimiz zaman, bundan sonra gelecekte oy vereceğimiz siyasi partilerin de önünü açmış olacağız. Kısmi iktidardan, gerçek iktidara geçiş olacak.  Bazı 12 Eylül ve insan hakları mağdurlarının, ‘’hayır’’ alternatifini konuşuyor olmalarını anlayamıyorum. Sadece ‘’Evet’’i önerene gösterdikleri tepkiden dolayı böyle düşündüklerini zannediyorum’’ diye konuştu.

AK PARTİ’NİN GÖRME ENGELLİ İSTANBUL MİLLETVEKİLİ LOKMAN AYVA 

Özürlülere ekonomik imtiyazlar geliyor

Şu anda çektiğimiz sıkıntılara derman olmanın yanı sıra daha sonraki gelişmeleri de görebileceğiz. Mesela şu anda körlerin oy kullanmaları bir sorun. Bütün bunlara imkân getirecek. Eğitimdeki, iş hayatındaki, günlük hayatta özürlülere de uygun yapılmamış düzenlemeler tamamen değişecek. Özürlülere yönelik hizmet veren kuruluşların da bu değişikliklerle yeni imkânlara kavuşacağını kestirmek zor değil. Mesela belediyelerde bir meclis üyeliği özürlülere ayrılabilir. İl genel meclislerinde hatta parlamentoda bir veya bir kaç sandalyenin ayrılması mümkün olabilir. Bu paketten önce hep kendimi suçlu hissetmemi istiyorlardı. Artık sistem kendini suçlu hissedecek: “Eğer sesli veya kabartma gazete verebilseydim kör vatandaş da gazete okuyabilecekti, trafik lambalarını sesli yapabilseydim kör vatandaşlarım da sorunsuz karşıdan karşıya geçebilecekti” diyecek sistem.

BAŞÖRTÜSÜ MAĞDURU HÜLYA ŞEKERCİ 

Ya statüko ya da özgürlükçü anayasa

Öncelikle bir darbe anayasasının değişmesi söz konusu. Ya darbe anayasasını destekleyecek, statükodan yana olacaklar ve statükocu zihniyetin sürdürülmesini onaylayacak. Ya da bunun karşısında eksiklikleri de olsa insan hakları anlamında daha özgürlükçü bir anayasaya ‘evet’ diyecekler.  Daha önce başörtüsü yasağını kaldırmaya yönelik hükümetin bir adımı olmuştu. Anayasa Mahkemesi’nden dönmüştü. Bir yandan halkın büyük çoğunluğunu temsil eden 411 vekilin yapmaya çalıştığı düzenleme. Buna karşılık 9 kişinin reddetmesiyle bu düzenlemenin yapılamaması. Bu değişiklikten sonra başörtüsü yasağının daha kolay çözülebileceğini umut ediyoruz.

TÜRKİYE SAKATLAR KONFEDERASYONU BAŞKANI YUSUF ÇELEBİ

8.5 milyon özürlü gerçek anlamda eşit olacak

Değişiklik özürlüler anlamında daha farklı oluyor. Şimdi kağıt üzerinde Anayasa’da ‘Bütün vatandaşlar eşittir’ diye ifade edilir. Ancak engelliler ile ilgili baktığımızda hareket, paylaşım, ulaşılabilirlik, eğitim anlamında eşit olmadığını görürsünüz. 10. Madde’deki pozitif ayrımcılıkla ilgili bölümü bizim için önemli. Diğer vatandaşlar gibi mutlaka ama mutlaka sandık başına gitmeleri gerektiğini ve oylarını özürlü haklarını düşünerek kullanmalarını gerektiğini düşünüyorum. Bu Anayasa’nın içinin doluluğunu eksikliğini ayrı tartışabiliriz. Ancak getirilerine baktığımız zaman da ayrı Türkiye de 8,5 milyon özürlü bulunuyor.   10. Madde uygulaması yalnız bizi kapsamıyor. Bugün karşı çıkan kimselerle ilgili yarın yaşlandıkları takdirde veya bir kaza sonucunda özürlülüğe maruz kaldıkları zaman onlar da buna ihtiyaç duyacaktır.”

MAZLUMDER GENEL BAŞKAN YARDIMCISI EMRULLAH BEYTAR

Düzenlemeler hayatımıza pozitif ayırım katacak

Anayasa’nın 10. Maddesi’ne bir ek fıkra eklendi. Toplumda özellikle bayanların, dezavantajlı grupların, diğer yurttaşlarımıza nazaran biraz daha öncelikli olma noktasında bir yol açıyor. Bu anayasa değişikliği ile Türkiye’nin uluslararası kamuoyuna vermiş olduğu taahhütleri yerine getirilmiş olacak. Mesela herhangi bir kanun değişikliği ile bu sınıflara yönelik bir ayrıcalık tanındığı takdirde, bu ayrıcalık Anayasa’nın 10. Maddesi’ne aykırıdır savı ile Anayasa Mahkemesi’ne götürülemez. Bu sınıflara yönelik pozitif bir ayrımcılık olabilmektedir. Aksi takdirde mevcut düzenlemede somut anlamda bir pozitif ayrımcılık söz konusu değildir.”