Piyasalar
USD1.7625
EURO2.3300
STERLİN2.7720
J.YENİ2.2540
flash playerınızı güncelleyin
4°Cİstanbul ->
Ramazan ve alışveriş
Gökhan AKÇURA
Ramazan ve alışveriş
14 Eylül 2008 Pazar
Eski Ramazanlarda günümüzdeki gibi bir alışveriş çılgınlığına şahit olmak söz konusu değildi. Ama o yıllarda İstanbul’da kurulan Beyazıt Sergisi’nin zenginliği de dillere destandı
Roger Garaudy bir zamanlar Sosyalizm ve İslamiyet diye bir kitap yazmıştı, bilmem hatırlar mısınız... Üstad, son zamanlarda Türkiye’ye gelse herhalde kaleme alacağı yeni kitabın adı Kapitalizm ve İslamiyet olurdu. Son yirmi yıl içinde bu iki kavram öylesine birbirine uyumlu bir biçimde gelişti ki, insan şaşırıp kalıyor. Hele Ramazan ayında bu beraberlik inanılmaz boyutlara varıyor. İftar sofralarının baş içeceği kola oldu meselá... Bütün otellerde ‘beşyıldızlı iftar sofraları’ pazarlanıyor. Süpermarketler ‘Ramazan paketleri’nin faydalarını anlatıyor. Tüketim toplumu Anneler Günü, Sevgililer Günü gibi değerlendirip, Ramazan ayına özel bir kampanya yürütüyor. Üstüne üstlük bir gün değil, bir aydan söz edildiğinin de elbette farkında. Ardından da bonusu, bayram gelecek...
Eskiden Ramazan ve alışveriş denince akla gelse gelse Beyazıt Sergisi gelirdi.
Sermet Muhtar Alus, ‘Mübarek ayın girmesine bir hafta kala hazırlıklara girişilir, küçürek küçürek ahşap barakalar çatılır, içlerine mallar istif edilerek arife günü her şey tamamlanır; 30 Ramazan [günü], hele ikindiden sonraları iğne atsan yere düşmezdi’ diye anlatmaya başlar.
BAHARATIN BİNBİR ÇEŞİDİ
Alus, Beyazıt Sergisi’nde neler satıldığını da ayrıntılı olarak hatırlar: ‘Meydana karşı kapıdan girilince sağda İrani Hacı Babanın köşesi. İçinde neler yok? Baharatın türlü türlüsü: Yenibahar, kırmızıbiber, akbiber, karabiber, kimyon; karanfil; kuru nane; tarçın, kekik, safran; çörekotu, üzerlik, kına; sübyanların karın ağrılarına papatya, minnacık hindistancevizi; limonlu, tarçınlı, naneli, güllü; yayvan; şeffaf, ağza alınınca fondan gibi erir şekerler; bu şekerlerin daha devalılarından mideyi tashihe, tutkunluk veya sürgünlük vermeye yarayanlar; kutu kutu macunlardan házımı, kabızı, müleyyini; bedene kuvvet bahşedeni, hindistancevizi lohukları, Acem pilávına elverişli Amberbu pirinci, sütláçlık sakidane.
Kara papaklı, kara sakallı, kara setreli Acem baba, yanında kınalı sakallı yardağı, birinde ses gevrek ve tiz nerdeden öbüründe kısık ve baso perdesinden gayet ve karlı vekarlı, gözleri süze süze, İsfahandan makamı tuttururlar; alış veriş esnasında bile nağmeleri kesmezler: ‘Kokkulu bahar, kokkulu bahar!..’
TESPİHÇİ VE REJİ BARAKAL
Alus devam ediyor anlatmaya: ‘Karşılarında Buharalı tesbihçinin köşesi vardı. Yanından salávatla geçilir; oruç keyfinde olduğu için kaşları çatık, sokulana, tesbihlere dokunana, ‘alacaksan al, almıyacaksan elini çek,’ diye çemkirir. Sağa biraz yürüyünce; Inhisarı Duhanı Devleti Aliyyei Osmaniye’nin, yani máhut Reji’nin barakası gelirdi. Raflarında Ramazaniyelik paketlerin gûneşi. Zıvana tarafları som yıldızlı, Yaka, Göbek sigaraları; 6 kuruşluk ekstra ekstralar, çeyreklik ekstralar, aláyişçe berikilerden geri kalmıyan, her keseye uygun yüzlüğe Bohçalar...’
Günün sonunun nasıl geldiğini ise Halit Fahri Ozansoy anlatıyor: ‘İftara kırk, elli dakika kala satışlar çoğalır, ellerinde renkli káğıtlara sarılı pide ve simitler ve başka iftariyelik paketlerle aile reisleri kapılardan çıkarak dağılmaya başlarlar, sergiler de kapanır, üstleri örtülürdü. Beyazıt sergisi bir gün daha ziyaret edilmiştir, fakat ertesi yahut daha ertesi gün tekrar buraya uğranılacaktır.’
Kehribarcı Ali Bey’in dükkánı
BeyazIt Sergisi’nin en ünlü simalarından biri olan Kehribarcı Ali Bey’i Semih Mümtaz S. şöyle anlatır: ‘Ali Efendi, şişmanca, beyaz sakallı kırmızı yanaklı, altın gözlüklü ve siyah setreli, kendisine göre de azametliydi. Ekseriya büyükler oturup sohbet ettiği için, küçüklere içeri girmeyerek yalnız selam verip camekanların önünden geçmek düşerdi.’
Ali Bey sigaraların takıldığı kehribar ağızlıklarıyla ünlüydü. Reji barakasından sigarasını alan Ercüment Ekrem Tálu Ali Bey’in dükkanına doğru giderken bakın neler anlatıyor: ‘Ali Bey’in dükkánı da çok rağbet görürdü. Limoni, ateşi, som veya sıkma kehribardan yahut koyu pekmez renginde bağadan ağızlıkla sigara içmek o zamanki keyif ehlinin pek merakı idi. Tiryakiler, serginin bir kuytuluğuna sığınmış işportalı esnaftan kiraz ve yasemin ağızlıklar almayı da ihmal etmezler, mevsim kış ise kiraz, yaz ise yasemin kullanır ve bunlar için: ‘Dumanı tatlı veriyor..’ derlerdi.’
Roger Garaudy bir zamanlar Sosyalizm ve İslamiyet diye bir kitap yazmıştı, bilmem hatırlar mısınız... Üstad, son zamanlarda Türkiye’ye gelse herhalde kaleme alacağı yeni kitabın adı Kapitalizm ve İslamiyet olurdu. Son yirmi yıl içinde bu iki kavram öylesine birbirine uyumlu bir biçimde gelişti ki, insan şaşırıp kalıyor. Hele Ramazan ayında bu beraberlik inanılmaz boyutlara varıyor. İftar sofralarının baş içeceği kola oldu meselá... Bütün otellerde ‘beşyıldızlı iftar sofraları’ pazarlanıyor. Süpermarketler ‘Ramazan paketleri’nin faydalarını anlatıyor. Tüketim toplumu Anneler Günü, Sevgililer Günü gibi değerlendirip, Ramazan ayına özel bir kampanya yürütüyor. Üstüne üstlük bir gün değil, bir aydan söz edildiğinin de elbette farkında. Ardından da bonusu, bayram gelecek...
Eskiden Ramazan ve alışveriş denince akla gelse gelse Beyazıt Sergisi gelirdi.
Sermet Muhtar Alus, ‘Mübarek ayın girmesine bir hafta kala hazırlıklara girişilir, küçürek küçürek ahşap barakalar çatılır, içlerine mallar istif edilerek arife günü her şey tamamlanır; 30 Ramazan [günü], hele ikindiden sonraları iğne atsan yere düşmezdi’ diye anlatmaya başlar.
BAHARATIN BİNBİR ÇEŞİDİ
Alus, Beyazıt Sergisi’nde neler satıldığını da ayrıntılı olarak hatırlar: ‘Meydana karşı kapıdan girilince sağda İrani Hacı Babanın köşesi. İçinde neler yok? Baharatın türlü türlüsü: Yenibahar, kırmızıbiber, akbiber, karabiber, kimyon; karanfil; kuru nane; tarçın, kekik, safran; çörekotu, üzerlik, kına; sübyanların karın ağrılarına papatya, minnacık hindistancevizi; limonlu, tarçınlı, naneli, güllü; yayvan; şeffaf, ağza alınınca fondan gibi erir şekerler; bu şekerlerin daha devalılarından mideyi tashihe, tutkunluk veya sürgünlük vermeye yarayanlar; kutu kutu macunlardan házımı, kabızı, müleyyini; bedene kuvvet bahşedeni, hindistancevizi lohukları, Acem pilávına elverişli Amberbu pirinci, sütláçlık sakidane.
Kara papaklı, kara sakallı, kara setreli Acem baba, yanında kınalı sakallı yardağı, birinde ses gevrek ve tiz nerdeden öbüründe kısık ve baso perdesinden gayet ve karlı vekarlı, gözleri süze süze, İsfahandan makamı tuttururlar; alış veriş esnasında bile nağmeleri kesmezler: ‘Kokkulu bahar, kokkulu bahar!..’
TESPİHÇİ VE REJİ BARAKAL
Alus devam ediyor anlatmaya: ‘Karşılarında Buharalı tesbihçinin köşesi vardı. Yanından salávatla geçilir; oruç keyfinde olduğu için kaşları çatık, sokulana, tesbihlere dokunana, ‘alacaksan al, almıyacaksan elini çek,’ diye çemkirir. Sağa biraz yürüyünce; Inhisarı Duhanı Devleti Aliyyei Osmaniye’nin, yani máhut Reji’nin barakası gelirdi. Raflarında Ramazaniyelik paketlerin gûneşi. Zıvana tarafları som yıldızlı, Yaka, Göbek sigaraları; 6 kuruşluk ekstra ekstralar, çeyreklik ekstralar, aláyişçe berikilerden geri kalmıyan, her keseye uygun yüzlüğe Bohçalar...’
Günün sonunun nasıl geldiğini ise Halit Fahri Ozansoy anlatıyor: ‘İftara kırk, elli dakika kala satışlar çoğalır, ellerinde renkli káğıtlara sarılı pide ve simitler ve başka iftariyelik paketlerle aile reisleri kapılardan çıkarak dağılmaya başlarlar, sergiler de kapanır, üstleri örtülürdü. Beyazıt sergisi bir gün daha ziyaret edilmiştir, fakat ertesi yahut daha ertesi gün tekrar buraya uğranılacaktır.’
Kehribarcı Ali Bey’in dükkánı
BeyazIt Sergisi’nin en ünlü simalarından biri olan Kehribarcı Ali Bey’i Semih Mümtaz S. şöyle anlatır: ‘Ali Efendi, şişmanca, beyaz sakallı kırmızı yanaklı, altın gözlüklü ve siyah setreli, kendisine göre de azametliydi. Ekseriya büyükler oturup sohbet ettiği için, küçüklere içeri girmeyerek yalnız selam verip camekanların önünden geçmek düşerdi.’
Ali Bey sigaraların takıldığı kehribar ağızlıklarıyla ünlüydü. Reji barakasından sigarasını alan Ercüment Ekrem Tálu Ali Bey’in dükkanına doğru giderken bakın neler anlatıyor: ‘Ali Bey’in dükkánı da çok rağbet görürdü. Limoni, ateşi, som veya sıkma kehribardan yahut koyu pekmez renginde bağadan ağızlıkla sigara içmek o zamanki keyif ehlinin pek merakı idi. Tiryakiler, serginin bir kuytuluğuna sığınmış işportalı esnaftan kiraz ve yasemin ağızlıklar almayı da ihmal etmezler, mevsim kış ise kiraz, yaz ise yasemin kullanır ve bunlar için: ‘Dumanı tatlı veriyor..’ derlerdi.’
Yazarın Son 10 Yazısı
Yazarın Son 10 Yazısı
• Sanayicinin elektriği yüzde 9 ucuzladı 29 Nisan 2010 Perşembe
• Mavi gözlü dev ve Tosca 26 Ekim 2008 Pazar
• Kütüphane cini 19 Ekim 2008 Pazar
• Düş ve Devrim 12 Ekim 2008 Pazar
• Osmanlı’dan gelen şeker geleneği 5 Ekim 2008 Pazar
• Deha, estetik ve bıyığıma tam on puan, merhamet ve adalet duyguma sıfır 21 Eylül 2008 Pazar
• Ramazan ve alışveriş 14 Eylül 2008 Pazar
• Gökyüzündeki ışıklı resimler 7 Eylül 2008 Pazar
• Hoşgeldin Ramazan 31 Ağustos 2008 Pazar
Rum liderinden Tükr ordusu itirafı