İstanbul’un riskli ilçelerinde yapılan ve 5 yıl süren araştırma ‘Deprem değil binalar öldürür’ gerçeğini bir kez daha hatırlattı. En çok can kaybı alt katı dükkan olan ve 8 katlı apartmanlarda yaşanacak

EBRU BARAN  İSTANBUL

Tarihin en büyük deprem bina taraması yapılan İstanbul’da, birinci derecede riskli ilçelerden Zeytinburnu, Fatih, Küçükçekmece, Bahçelievler, Bayrampaşa ve Güngören’deki tüm binalar incelendi ve bölgede olası bir depremde hangi bina yıkılacak, hangi bina ayakta kalacak tek tek tespit edildi. Sonuç, Japon JICA’nın 1999 depreminden sonra yaptığı ‘tahmini’ rakamlardan çok daha kötü. 5 yılda tamamlanan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile ODTÜ işbirliğiyle yapılan taramaya göre 125 bin binadan 44 bin 770’i olası 7.5 şiddetindeki bir depremde ‘çökecek’ ya da ağır hasar görecek. Deprem 7.2 olursa, yıkılacak bina sayısı 24.190 olarak öngörülüyor.

HALKA ‘YIK YA DA YIKARIM’ DENMELİ

Riskli binalar için model geliştirilmesi gerektiğine dikkat çeken proje sorumlusu Prof. Dr. Haluk Sucuoğlu, “İncelemeler sonrası vatandaşlara bilgilendirme yapıldı. Ama başarı  sağlanamadı. Çünkü insan psikolojisinin bir getirisi olarak, özellikle bina sahipleri, ‘Bana hasta olduğumu söylemeyin’ hissine kapıldılar. Yani halk hala durumun bilincinde değil. Vatandaşlara yeni mevzuata göre diğer kat malikleriyle anlaşacaksın, sana kredi vereceğim, projelendirmeyi de şu şekilde yaptıracaksın. Eğer binanı güçlendirmezsen ‘Yıkarım’ denmeli’’ diye konuştu. Prof. Sucuoğlu, araştırma sonuçlarına ilişkin şu bilgileri verdi:

ÇÜRÜK ZEMİN BİR ŞEHİR EFSANESİ

• Can kaybı gecekondu veya yığma yapılarda değil 5-8 katlı betonarme yapılarda olacak.

• Çürük zemin-sağlam zemin tartışması İstanbul için sadece bir şehir efsanesi. Avrupa yakasında zeminin çok zayıf veya çürük olduğu bölgeler, dere yatakları ve kıyılardaki kısmen dar alanlarda yer alıyor ve zaten bu alanlarda yapılaşma yoğunluğu çok düşük.

• Riskli yapılar genele dağıldığı için, lokal kentsel dönüşüm olasılığı düşük.

Zemininde dükkan olan binalar riskli

Yumuşak zemin katı oluşmasının temel nedeni; bu katların ticari kullanım amacıyla daha yüksek ve vitrinleri olması nedeniyle dış cephelerinde hiç yatay deprem yükü taşıyan eleman bulunmaması. Depremde yatay kuvvetlerin en fazla bu katlarda oluşması nedeniyle yıkılma ve çökme kaçınılmaz oluyor. 8 kattan yüksek binalar genellikle daha iyi mühendislik görmüş, göreceli daha kaliteli binalar. Öte yandan Bakırköy Belediyesi’nin de Dünya Bankası ile ortaklaşa yaptığı proje kapsamında ilçelerindeki 11 bin binanın deprem riskini inceledi. Buna göre binalardan 443’ünde çok yüksek risk var. Küçük bir sarsıntıya maruz kalarak çökebilirler.

Kentin kuzeyinde rant var

İstanbul’da korku depremi yaratıldığını ve bundan rant elde edildiğini savunan İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şener Üşümezsoy, ‘“Deprem İstanbul’un kuzeyini daha az etkileyecek” teziyle kentin kuzeyine yapılaşmaya gidildiğini ve büyük rant elde edildiğini söyledi. Binaların yıkılmamasının sağlam olmasına bağlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Şener Üşümezsoy “Binaların yapısı sağlam ise semtine bakılmaksızın ayakta kalacak. Vatandaşlar bu deprem tahminlerini göz önünde tutarak binalarını mutlaka sağlamlaştırmalı. Çünkü İstanbul’da birçok bina 6.0 şiddetine bile dayanamayacak yapıda” diye konuştu. “Marmara’da 110 kilometrelik fay var, 7.5’lik deprem olur” açıklamalarına itiraz ettiğini söyleyen Prof. Dr. Üşümezsoy şöyle konuştu:

MARMARA’DA STRES YOK

“İstanbul’da 7.0’lik deprem yok. Marmara’da 7.8’lik fay yok. Adı geçen 110 kilometrelik fayın 60 kilometresinin batı kesimi 1912 yılında kırılmış. Kırılmayan 50 kilometrelik fay, Yeşilköy’den Silvri Çukuru’na kadar. Ama Yeşilköy ile Çekmece arasında kalan İstanbul’a en yakın 30 kilometrelik bölümde stres yok. Geriye kalan 35 kilometrelik Silivri açıklarında en fazla 6.5’lik deprem oluştururabilir. Ama Çınarcık Çukurluğu’nda 50 kilometrelik kesim de 1894 yılında yırtılmış. 1912 yılında Silivri ve Tekirdağ çukurlarındaki fay yırtıldı. • ERDİNÇ AKKOYUNLU

Kıyı da aynı iç kesimler de

Bir başka yanlış  ise depremin en çok kıyıları vuracağı. Depremin şiddeti en çok kıyıda hissedilecek belki ama kıyının faya en yakın noktası Zeytinburnu’nda 11 kilometre iken, Bayrampaşa’da 15 kilometre mesafede.  Depremin iç kısımlardaki etkisi kıyıdan farklı değil.

Her bina için ayrı dosya

Her bina için ayrı  dosya hazırlandı ve ilgili ilçe belediyelerine teslim edildi. İsteyen bina sahibi veya kat maliki bu dosyaya ulaşabilir.

Güçlendirme maliyeti ne kadar?

Hasarlı binaların ne kadarının güçlendirmeyle kurtarılabileceği, ya da yıkılmak zorunda olduğunun kararı şöyle veriliyor: Eğer binanı güçlendirme maliyeti binanın toplam maliyetinin yüzde 45’ini geçiyorsa o binanın yıkılması gerekiyor. 5 katı, 10 daireli, her dairesi 100 metrekare olan bir binayı ele alırsak. Bu binanın ortalama maliyeti 600 bin TL, güçlendirme maliyeti değerinin yüzde 10-45’u kadar yani 60-250 bin TL arasında olacaktır.